گرمایش جهانی، تغییر اقلیم و برهم خوردن تعادل زیستی، همانند سراسر جهان، تولیدات کشاورزی ترکیه را نیز در سال‌های اخیر به طور جدی تحت تاثیر قرار داده است. افزایش دما و بی‌نظمی در رژیم‌های بارشی، شرایط اقلیمی مناسب برای کشاورزی را محدود کرده و به ویژه رشد گیاهانی با نیاز آبی بالا را دشوار ساخته است.

کاهش و بی‌نظمی در بارش‌ها، نیاز به آبیاری را افزایش می‌دهد، در حالی که کمبود منابع آبی، تامین این نیاز را دشوارتر می‌کند.

سیل‌ها، زمین‌های کشاورزی را غیرقابل استفاده کرده و باعث از بین رفتن محصولات می‌شوند. این تحولات که تنوع زیستی را کاهش داده و خدمات اکوسیستمی مانند گرده‌افشانی و کنترل طبیعی آفات را تهدید می‌کنند، پایداری تولیدات کشاورزی را به طور جدی به خطر می‌اندازند.

تأثیر عوامل اقلیمی بر کشاورزی در ترکیه (۲۰۲۱–۲۰۲۵)

در چهار سال گذشته، تأثیرات تغییر اقلیم بر تولیدات کشاورزی در ترکیه به تدریج آشکارتر شده است. خشکسالی، تنش آبی و رویدادهای آب و هوایی شدید، باعث شده است که حدود ۲۶ درصد از زمین‌های کشاورزی در معرض خطر بالا و ۶۴ درصد در معرض خطر متوسط بیابانی شدن و شور شدن قرار گیرند. تکنیک‌های آبیاری نادرست این فرآیند را تسریع کرده است.

یخ‌زدگی کشاورزی، خشکسالی و تنش آبی که در سه ماهه اول سال ۲۰۲۵ رخ داد، به بسیاری از محصولات کشاورزی آسیب جدی وارد کرد و بهره‌وری نیز به میزان قابل توجهی کاهش یافت. در همان دوره، افزایش تعداد آتش‌سوزی‌های جنگلی و سیاست‌های جنگل‌زدایی نیز اکوسیستم‌های کشاورزی را به طور منفی تحت تأثیر قرار داد.

در نتیجه این تحولات منفی، قیمت مواد غذایی افزایش یافت، درآمد کشاورزان کاهش یافت و فقر روستایی نیز عمیق‌تر شد.

تأثیر سیاست‌های کشاورزی نادرست

سیاست‌های کشاورزی در ترکیه، مدت‌هاست که از بنیان علمی دور بوده و با راه‌حل‌های روزمره شکل گرفته‌اند. فشارهای تورمی و نهاده‌های کشاورزی مبتنی بر واردات (بذر، کود، دارو، گازوئیل) باعث دوری کشاورزان از تولید می‌شود. کشاورزی به چنگ بازار آزاد رها شده و تولیدکننده را به بذر وارداتی، کود گران‌قیمت و انرژی وابسته کرده است. انواع بذر بومی و مقاوم در برابر اقلیم نیز به اندازه کافی حمایت نمی‌شوند.

تولید گندم و جو در سال ۲۰۲۵: حقایق و انتظارات

در دوره ۲۰۲۲/۲۰۲۳، ناهماهنگی جدی بین مصرف ۲۴.۴ میلیون تن گندم اعلام شده توسط سازمان آمار ترکیه (TÜİK) و واردات ۱۱.۷ میلیون تنی در سال ۲۰۲۳ به چشم می‌خورد و این وضعیت نشان می‌دهد که داده‌های تولید و مصرف واقعیت را منعکس نمی‌کنند.

در سال ۲۰۲۵، به دلیل خشکسالی و سرمازدگی کشاورزی، کاهش تولید گندم به میزان ۴۰ تا ۵۰ درصد مشاهده شد. وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا (USDA)، برآورد تولید گندم ترکیه در سال ۲۰۲۵ را ۱۶.۲۵ میلیون تن اعلام کرد. طبق اطلاعات تولیدکنندگان داخلی، این رقم حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیون تن است. بر این اساس، در مقابل نیاز ۳۰ میلیون تنی، کسری ۱۳ تا ۱۵ میلیون تنی وجود دارد.

برطرف کردن این کسری از طریق واردات، وابستگی به ارز را افزایش داده و هزینه‌های جدی بر اقتصاد کشور تحمیل می‌کند. توضیح این وضعیت توسط دولت تنها با «تغییرات اقلیمی» ناکافی است. دلیل اصلی، سیاست‌های کشاورزی نادرستی است که سال‌هاست اجرا می‌شود.

کشاورزان نمی‌توانند برنامه‌ریزی کنند که چه بکارند، نمی‌دانند چگونه از آب استفاده کنند و نمی‌توانند پیش‌بینی کنند چقدر حمایت دریافت خواهند کرد. در کشاورزی، کمبود مدیریت وجود دارد و سیاست‌ها بر نجات روزمره متمرکز هستند. حمایت‌های مربوط به گازوئیل، کود و بذر، هزینه‌ها را پوشش نمی‌دهند. حمایت‌های اندکی که در برابر کمبود آب می‌شوند، تولیدکنندگان را درمانده کرده و آنها را از کشاورزی دور می‌کنند.

کشاورزی باید به عنوان یک حوزه استراتژیک در نظر گرفته شود و سیاست‌هایی در این راستا تدوین شود.

برای تقویت مدیریت آب، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، حفظ تنوع زیستی و مقاوم‌سازی کشاورزی در برابر تغییرات اقلیمی، اقدامات استراتژیک زیر باید انجام شود:

- توسعه و حمایت از بذرهای بومی مقاوم در برابر خشکسالی و تنش گرمایی.

- گسترش سیستم‌های آبیاری قطره‌ای و بارانی.

- اعمال بیمه‌های جامع کشاورزی در مناطق خشک و با خطر یخ‌زدگی بالا.

- افزایش سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه (R&D) و آموزش کشاورزان.

- افزایش بهره‌وری با یکپارچه‌سازی اراضی و حمایت از کشت.

- ایجاد سیستم‌های هشدار اولیه اقلیمی.

- اقدامات ضد فرسایش، شوری و بیابانی شدن برای حفظ تنوع زیستی.

- بهبود سیستم اعتبارات کشاورزی و تشویق مدل‌های تولید جمعی.

بحران در مزرعه به سفره مردم هم سرایت می‌کند

از سال ۲۰۲۵، تورم مواد غذایی از ۳۷ درصد فراتر رفت؛ در حالی که افزایش جدی در قیمت آرد، گوشت، نان و خوراک دام مشاهده شد. روستاییان کشاورزی را ترک می‌کنند و جوانان به شهرهای بزرگ مهاجرت می‌کنند.

کاهش تولید ناشی از اقلیم، افزایش هزینه‌های ورودی و ظرفیت ناکافی سازگاری، امنیت غذایی را تهدید می‌کند.

تغییرات اقلیمی، کشاورزی را در سراسر جهان تهدید می‌کند؛ اما در ترکیه، عامل اصلی که این تهدید را تشدید می‌کند، سیاست‌های کشاورزی نادرست و غیرعلمی است.

تا زمانی که سیاست کشاورزی‌ای که تولیدکننده را در مرکز قرار دهد، از تولیدکنندگان کوچک خانوادگی حمایت کند، سیستم‌های تعاونی و اتحادیه را ایجاد کند، پایداری زیست‌محیطی را اولویت قرار دهد، تفاوت‌های منطقه‌ای و اکولوژیکی را در نظر بگیرد و بر پایه علمی بنا شود، ساخته نشود؛ کاهش تولید، بحران غذایی و مهاجرت روستایی ادامه خواهد داشت.