سطح آب دریای خزر طی سه سال اخیر با سرعتی سهبرابری نسبت به گذشته کاهش یافته و کارشناسان هشدار میدهند که ادامه این روند میتواند زیرساختهای ساحلی و زیستمحیطی منطقه را با بحران جدی مواجه کند.
دریای خزر، بزرگترین دریاچه جهان، با چالش جدی کاهش سطح آب روبهرو شده است؛ پدیدهای که در سالهای اخیر شدت گرفته و نگرانیهای زیستمحیطی و اقتصادی را در میان کشورهای ساحلی افزایش داده است. بر اساس آمار رسمی، میزان عقبنشینی آب در سه سال گذشته به حدود ۲۰ سانتیمتر در سال رسیده که نسبت به میانگین ۷٫۵ سانتیمتر در سالهای پیش از آن، رشد چشمگیری داشته است.
این بحران تنها محدود به ایران نیست و کشورهای آذربایجان، ترکمنستان، قزاقستان و روسیه نیز با افت محسوس سطح آب مواجهاند. کارشناسان علت اصلی این پدیده را کاهش جریان رودخانه ولگا، که تأمینکننده اصلی آب خزر است، میدانند. ساختوسازهای گسترده سدها در روسیه، کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی از جمله عوامل مؤثر در این روند هستند.
الهام شبان، مدیر مرکز مطالعات خزر در باکو، با اشاره به نقش حیاتی رود ولگا، تأکید میکند که ۸۰ درصد آب خزر از این رود تأمین میشود و ساخت ۹ سد پس از فروپاشی شوروی تأثیر چشمگیری بر کاهش سطح آب داشته است. او هشدار میدهد که این افت سطح، فعالیتهای بندری و نفتی در روسیه و قزاقستان را با اختلال مواجه کرده است.
در ایران نیز پیامدهای این بحران ملموس شدهاند. نسیم طوافزاده، پژوهشگر محیط زیست، از ارتباط مستقیم بین خشکی تالابهای شمالی کشور و پسروی آب خزر سخن میگوید. به گفته او، تالابهای انزلی و میانکاله بهدلیل افزایش سرعت خروج آب به سمت دریا، با خطر خشکشدن مواجهاند.
روشن عباساف، استاد دانشگاه خزر در باکو، ضمن هشدار درباره احتمال کاهش ۱۰ متری سطح آب در آینده، خواستار تشکیل کمیتهای مشترک برای مدیریت منابع آبی خزر و تعیین سهم هر کشور از ورودی آب شده است. او تأکید دارد که پایبندی به تعهدات زیستمحیطی و صرفهجویی در مصرف آب باید در دستور کار کشورهای ساحلی قرار گیرد.
با ادامه این روند، بنادر ایران از جمله انزلی، نوشهر و امیرآباد نیز در معرض تهدید قرار دارند. کارشناسان خواستار اقدام فوری و هماهنگ پنج کشور ساحلی برای جلوگیری از تشدید بحران شدهاند.
