با نزدیک شدن به انتخابات ریاستجمهوری و شوراهای شهر و روستا در ایران، حساسیتها به این موضوع در داخل و خارج افزایش یافته است. موضوع دمکراتیزه شدن ایران و نیز درنظر گرفتن حقوق زنان و خلقهای ایران موضوعیست که ...
با نزدیک شدن به انتخابات ریاستجمهوری و شوراهای شهر و روستا در ایران، حساسیتها به این موضوع در داخل و خارج افزایش یافته است. موضوع دمکراتیزه شدن ایران و نیز درنظر گرفتن حقوق زنان و خلقهای ایران موضوعیست که بهنظر میرسد بیش از هر موضوعی با سرنوشت جمهوری اسلامی گره خورده است. فواد بریتان رییسمشترک جامعه دمکراتیک و آزاد روژهلات کردستان "کودار"، در مصاحبهای اختصاصی با بخش فارسی خبرگزاری فرات، به این موضوع پرداخته است. رییسمشترک کودار میگوید "تحولاتی که در راهند، قطعاً به نفع ذهنیتی که خواهان استمرار وضع کنونی است، نخواهد بود". متن کامل مصاحبه به شرح ذیل است:
- بهعنوان اولین سوال، همانطور که میدانیم جامعه ایران پس از نزدیک به ۳۹ سال از روی کار آمدن جمهوری اسلامی، در وضعیت بحرانیای بسر میبرد. بهنظر شما راهکار خروج از این بحران و بنبست چیست؟
فواد بریتان: هماکنون جامعه ایران در وضعیتی بسر میبرد که ادامه وضعیت موجود، برای اکثریت جامعه مصیبتبار است. از یک سو بحرانها، معضلها و شکافهای داخلی و از طرف دیگر صفبندیهای خارجی، وضعیتی ایجاد کردهاند که امکان سیاستورزی به سبک و سیاق گذشته و تنها با اتکا بر داشتههای فعلی را هم برای نیروهای حاکم و هم برای بخشهایی از نیروهای تحولخواه، بغرنج و حتی ناممکن خواهد کرد. شرط لازم برای گذار از بنبستهای سیاسی، حقوقی، اقتصادی و اجتماعی فعلی گذار از انحرافهای ذهنیتیـ سیاسی گذشته و نیز رویکردهای فعلی است. در کنار آن نیز تصحیح انحرافها به نفع یک دگردیسی بنیادین و دمکراتیک، امری حیاتیست.
- شما از لزوم گذار از بنبست و بحران کنونی سخن به میان میآورید. آیا مخاطب شما در این باره حاکمیت جمهوری اسلامیست؟
فواد بریتان: دمکراتیزهکردن ایران، تنها برعهده حکومت نیست؛ بخش عمده مسئولیتها را جامعه، خلقها، زنان و روشنفکران باید به عهده بگیرند. تزهایی که بدون مبنا قرار دادن و آمادهسازی جامعه، انرژی خود را تنها صرف حاکمیت میکنند، بخشی از نیروهای درگیر در فرآیند دمکراتیزاسیون تلقی نمیشوند. لازمه مشارکتکردن و تأثیرگذاری در فرآیندهای دمکراتیک، جامعهمحور بودن است. نیروهایی که معتقدند انجام همه امورات، مسئولیتها و وظایف باید برعهده دولت و حاکمیت باشد، جوهره دمکراسی را به درستی درک نکردهاند و در حالت کلی یا ایزوله (منزوی) میشوند، یا به خدمت حاکمیت درمیآیند.
- خودجامعه چگونه میتواند حاکمیت موجود را متحول کند؟
فواد بریتان: جامعه تنها با سازماندهی، همگرایی حول محور دمکراتیزاسیون و فشار اجتماعی میتواند حاکمیت را مجاب به انجام تغییرات اساسی کند. بنابراین، لازم است تکرار شود که جامعه، تغییر و تحول را از حاکمیت تمنا نمیکند؛ بلکه با حضور و پیگیری و فشار خود، آن را تحقق خواهد بخشید. بنابراین، این جامعه نیست که تسلیم منطق حاکمیت خواهد شد؛ حاکمیت است که باید فاصله خود با جامعه را کاهش دهد و اراده معطوف به دمکراسی را بپذیرد تا بدین ترتیب راه برای ایجاد یک "سنتز دمکراتیک" هموار شود.
- اهمیت چارهیابی دمکراتیک در چیست؟
فواد بریتان: حاکمیت و نیروهایی که در صحنه انتخابات حاضر میشوند، اگر در چهارچوب گفتمان "چارهیابی دمکراتیک" حرکت نکنند، نه قادر خواهند بود مردم را به راحتی پای صندوقهای رای بکشانند و نه روندهای تعیینکننده بعد از انتخابات را میتوانند به خوبی مدیریت کنند. تنها با مهندسی و ایجاد دوگانههای "بد و بدتر" برای جامعه، نمیتوان به پیشواز تحولات آتی رفت. هرگونه رویکرد ابزاری، تاکتیکی، تقلیلگرایانه و ریاکارانه در قبال انتخابات میتواند سرعت بالفعلشدن فاجعههای بزرگ اعم از جنگ و خونریزی را به طرزی باورنکردنی افزایش دهد.
- تفاوت رویکرد کودار با نگرش جریان اصلاحطلب چیست؟
فواد بریتان: هم ذهنیت، هم استراتژی و هم فرمولاسیون کودار برای گذار به یک وضعیت دمکراتیک، از نگرش اصلاحطلبان و میانهروهای حکومتی فاصله دارد. کودار از نظر استراتژیک، تحقق مدل "خودمدیریتی دمکراتیک در چهارچوب ایران" را اساس قرار میدهد. مدلی که هم با ذهنیتهای تمامیتخواه، هم با رویکردهای قومگرایانه و مذهبگرایانه، مرزبندی قاطعانه دارد. در عین حال، مشارکت حداکثری همه تنوعات اجتماعی، اتنیکی، مذهبی و زنان را در امر سیاست و در تصمیمسازیها حیاتی میداند. این مدل، دولتگرا نیست. پیششرط تعامل با دولت نیز، به میزان آمادگی دولت برای تغییر وضع موجود و دمکراتیزه کردن قانون اساسی و بستری دمکراتیک وابسته است.
کودار و رویکردی که از آن دفاع میکند، برخلاف اصلاحطلبان و میانهروها به جای اینکه دغدغه "سهم من از قدرت چقدر است؟"، طرح این پرسش را در دستور کار قرار میدهد: "سهم جامعه، سهم خلقها، سهم زنان و سهم مذاهب از حقوق و آزادیها چقدر است؟". کودار به جای اینکه دغدغه شراکت سیاسی و اقتصادی با حاکمیت را داشته باشد، "شراکت حقوقی" همه تنوعات و نیروهای به حاشیه رانده شده و همچنین تطبیق حداکثری آن با دمکراسی رادیکال را مبنا قرار میدهد. موضوعی که هنوز به دغدغه اصلاحطلبان مبدل نشده است و آنها نیز همچون نیروهای تمامیتخواه و اقتدارگرا، هنوز از نظر ذهنیتی، به توزیع عادلانه قدرت، ثروت و برابری حقوقی، سیاسی و مذهبی اعتقاد پیدا نکردهاند و در عین حال به "خودمدیریتی دمکراتیک" و "تمرکز زدایی از ساختار قدرت" باورمند نیستند و راهکارهای تقلیلگرایانهای نسبت به مقوله "آزادی" دارند.
- تفاوت رویکرد کودار با احزاب روژهلات در چیست؟
فواد بریتان: پیشفرض کودار، "مشارکت بیچون و چرا" و یا "بایکوت پیشوقت" انتخابات نیست. هر دو رویکرد، در حکم انصراف از ایجاد "فشار دمکراتیک" و "طرح مجدد مطالبات حق طلبانه" هستند و میتوان آنها را بهمثابه "کنارهگیری داوطلبانه" از فرآیند اثرگذاری سیاسی روی انتخابات ولو غیردمکراتیک قلمداد کرد. هرچند تلاش برای طرح مطالبات و اثرگذاری روی فرآیندها به نفع گشایش دمکراتیک، لزوماً به معنای نتیجهبخش بودن آن نیست؛ بلکه بیانگر آمادگی و احساس مسئولیت کودار، کردها و نیروهای دمکراتیک برای ورود به مرحله "گذار دمکراتیک" است. طبیعیست مقاومت حاکمیت در مقابل تغییر و اصرار بر عدم تحول و تأکید بر تداوم سیاستهای پیشین، کودار و احتمالاً سایر نیروهای دمکراسیخواه را نیز به در پیشگرفتن رویه دیگری ناگزیر خواهد داد.
- آیا کودار شرکت در انتخابات را توصیه میکند؟
فواد بریتان: معیار کودار برای اعلام موضع قطعی و نهایی خود بهویژه در پیوند با انتخابات ریاست جمهوری، به رویکرد نیروهای درگیر در انتخابات و میزان آمادگی حاکمیت برای ارائه "چشمانداز چارهیابی دمکراتیک" بستگی دارد. بدیهی است که هم کودار و هم نیروهای حقیقتاً تحولخواه، در صورت امتناع و انفعال حاکمیت از متحولسازی سیاست و حقوق در ایران و ادامه تعلیقِ فرآیند گذار به دمکراسی، به بخشی از یک فرآیند و پروژه غیردمکراتیک که وضع موجود را استمرار میبخشد، مبدل نخواهند شد.
- موضع کودار در خصوص انتخابات شوراهای شهر و روستا چیست؟
فواد بریتان: باوجود همه کارشکنیها و دیدگاه فرمالیتهای که در قبال شوراهای شهر و روستا وجود دارد، ولی میتوان این شوراها را به تمرینی واقعی برای رشد دمکراسی در ایران و مناطق کردنشین مبدل ساخت. نباید شوراهای شهر و روستا را بیارزش و فاقد کارکرد دانست؛ مسئله اینست که چه افرادی و با چه دیدگاهی در این شوراها جای میگیرند.
خصوصیات شخصیتی و شیوه رفتاری افرادی که در شوراهای شهر و روستا فعالیت میکنند، برای کارآمدسازی این شوراها بسیار حائز اهمیت است. افرادی که روحیه همیاری، کار جمعی، اخلاقگرایی، صداقت و نوعدوستی در آنها برجسته باشد قطعاً کارهای شورا را میتوانند بهخوبی پیش ببرند و به اهداف مورد نظر دست یابند. افرادی که صرفاً برای شهرت، مقام، کسب امکانات مادی و مالی میخواهند در این مدیریتهای بومی جای گیرند یا بهجای خدمت به جامعه به حافظان منافع جناحهای دولتی مبدل میشوند، بههیچوجه شایسته عضویت در شوراها نیستند. چنین افرادی همیشه برای جامعه زیانبار بودهاند و بر فرهنگ و جامعه کردستان ضربه زدهاند.
کودار در خصوص انتخابات شوراها معتقد است که انتخاب افراد شایسته و دموکرات برای به عهده گرفتن مدیریتهای شهری و روستایی، یک ضرورت اساسی است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که شوراها، به جای اینکه جایگاهی برای دخیلکردن جامعه در مدیریت امور شهری باشند، به مکانی برای باندبازی، پارتیبازی، فساد اداری و زمینخواری مبدل شدهاند. دقیقاً به همین دلیل ضروریست که مردم، این قلمرو را از افراد فرصتطلب بازپس بگیرند و با دقت و حساسیت، افرادی را انتخاب کنند که زمینه فساد و رانتخواری نداشته باشند. جامعه، نباید تنها به انتخاب افراد اکتفا کند؛ بلکه نظارت بر عملکرد آنان و حسابخواهی از آنان نیز ضروری و حیاتی است.
- ستراتژی کودار در این مرحله چیست؟
فواد بریتان: کودار با تکیه بر استراتژی "خط سوم" نه مداخلههای خارجی را تحولآفرین میداند و نه تداوم استبداد و تمامیتخواهی را عاقلانه و هوشمندانه میداند. برای گذار به دمکراسی، بایستی مؤسسات جامعه مدنی، همه اقشار جامعه، احزاب، نخبههای سیاسی، روشنفکران، زنان و جوانان به تقویت مکانیسمهای چارهیابی بپردازند و در آن ایفای نقش کنند. مکانیسمهایی که دمکراتیکنمودن "سیاست، حقوق و قانون اساسی"، همسونمودن حاکمیت با پارادایم دمکراتیک، و آمادهسازی جامعه برای "مرحله سیاست دمکراتیک" و توسعه مدلهای مدیریتیـ دمکراتیک بومی را مبنا قرار میدهد.
بدیهیست که عدم همسویی حاکمیت با این پارادایم و یا چالشآفرینی برای روندهای دمکراتیک، جامعه و کودار را به درپیشگرفتن رویههای دیگری سوق خواهد داد. رویکردهایی که فشار فراگیر اجتماعی و سیاسی تنها یکی از محورهای آن خواهد بود. تحولاتی که در راهند، قطعاً به نفع ذهنیتی که خواهان استمرار وضع کنونی است، نخواهد بود.
- خواست کودار به صورت مشخص چیست؟
فواد بریتان: کودار درچند روز آینده با انتشار دکلراسیونی، مطالبات و خواستههای دمکراتیک خود را صورتبندی و منتشر خواهد کرد.
