در حالی که در سراسر کردستان سالروز تولد رهبر خلق کرد عبدالله اوجالان جشن گرفته می‌شود اما این روز در شرق کردستان یادآور دو مناسبت است. علاوه بر زادروز اوجالان، چهارم آوریل همچنین سیزدهمین سالگرد تأسیس حزب حیات آزاد کردستان- پژاک است.

پس از انقلاب خلق‌های ایران در سال ۱۳۵۷ و روی کار آمدن جمهوری اسلامی بر خلاف اهدافی که انقلاب در پی آن بود دور تازەای از سیاست انکار و امحای خلق‌ها به جریان افتاد که کردها سهم زیادی از آن بردند.، از جمله در پی فتوای جهاد خمینی درباره کردستان، قتل‌عام‌هایی از سوی نظامیان ایران صورت گرفت.

پس از مدتی احزاب کرد موجود نیز با توقف مبارزات پیشین به زندگی اردوگاهی در جنوب کردستان روی آوردند و یک خلاء سیاسی بزرگ در شرق کردستان همزمان با سکوتی مرگبار رقم خورد.

در این بین جنبش آپویی که در شرق کردستان نیز شناخته می‌شد در میان اعتراض‌های گسترده به توطئەی ربودن اوجالان در پانزدهم فوریه ۱۹۹۹ وارد مرحلە تازەای شد و قیامی بزرگ که توسط جمهوری اسلامی به خون کشیده شد را بدنبال داشت. سکوت چند ساله دیگر شکسته بود و صدها نفر از شرق کردستان به گریلاهای حزب کارگران کردستان پیوستند.

پس از چند سال تجربه اندوزی در مبارزات گریلایی بالاخره در چهارم آوریل سال ۲۰۰۴ طی یک کنگره، حزبی جدید در شرق کردستان بنام حزی حیات ازاد کردستان - پژاک اعلام موجودیت کرد. حزبی که همواره اعلام کرده محصول قیام خلقی سوم اسفند سال ۱۳۷۷ است.

پژاک که از آنزمان تاکنون اهمیت زیادی به سازماندهی زنان و جوانان داده است در عرصەهای دیپلماسی، اجتماعی و فرهنگی و رسانەای نیز قدرتمند نشان داده و منجر به شکل گیری ارتش نیرومند گریلایی در شرق کردستان شده است.

در یکی از سنگین ترین نبردهای روی داده در سال ۲۰۱۱ که به 'حماسه قندیل' معروف شد، گریلاهای شرق کردستان موسوم به 'ه.ر.ک' در پی حمله سپاه پاسدران ایران چنان مقاومتی از خود نشان دادند که حکومت ایران ناچار شد اعلام آتش بس کند.

در حال حاضر که فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی و سازمانی کودار، کژار، جمعیت جوانان شرق و چندین نهاد اجتماعی و نظامی دیگر در شرق کردستان انجام می شود، پژاک در چند دوره آمادگی خود برای حل مسالمت آمیز مسئله کرد و دیگر خلق‌های ایران از طریق مذاکرات برابر را اعلام کرده است اما تأکید دارد که هرگز تسلیم شرایط موجود ایران نخواهد شد.

گریلاهای شرق کردستان اکنون حتی در جبهەهای دیگر در کرکوک، شنگال و کانتون‌های روژاوا و دیگر نقاط جنگی ضربات شدیدی به نیروهای داعش وارد کردەاند.

از جمله یگان‌های مدافع شرق کردستان 'ی.ر.ک' و نیروی مدافع زنان 'ه.پ.ژ' از همان آغاز هجوم داعش نیروهای خود را به سنگرهای دفاع اعزام کردند.